Triết học Nietzsche, đặc biệt là khái niệm “Ý chí quyền lực” (Will to Power), luôn là một trong những chủ đề gây tranh cãi và cũng là một trong những yếu tố quan trọng trong tư tưởng triết học phương Tây. Đây không chỉ là một khái niệm triết học đơn thuần mà còn là một cách nghĩ mang lại cho con người sức mạnh vượt qua giới hạng và trở thành chính mình.
Trong bài viết này, Hiểu Triết sẽ cùng bạn khám phá Ý chí quyền lực và hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu xa của nó trong triết lý Nietzsche.
Hiểu đúng về “Ý chí quyền lực” trong triết học Nietzsche
Friedrich Nietzsche, một triết gia người Đức, đã đưa ra một cách nhìn mới mẻ và đầy sức mạnh về con người, xã hội và thế giới xung quanh. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là sự khao khát quyền lực mà còn là sức mạnh tiềm tàng để con người vươn tới sự tự do và hoàn thiện bản thân.
“Ý chí quyền lực” theo Nietzsche không phải là khái niệm về quyền lực theo cách mà chúng ta thường nghĩ. Đây không phải là sự khao khát thống trị hay áp đặt ý chí lên người khác, mà là sức mạnh nội tại thúc đẩy mỗi cá nhân vượt qua những thử thách của cuộc sống. Nietzsche cho rằng, mọi hành động của con người đều bắt nguồn từ một ý chí mạnh mẽ để đạt được sức mạnh, thể hiện bản thân và vươn tới sự tự hoàn thiện.
Thông qua “ý chí quyền lực”, con người sẽ có thêm khát vọng sống, một khát vọng không chỉ là sự tồn tại đơn thuần mà là sự khát khao vượt qua chính mình. Đó là một động lực tiềm ẩn trong mỗi cá nhân để phát triển và không ngừng nâng cao khả năng của bản thân, vượt qua những giới hạn cá nhân.
Một ví dụ điển hình từ triết lý Nietzsche là Siêu nhân (Übermensch). Nietzsche cho rằng mỗi người đều có thể trở thành “Siêu nhân” nếu họ có thể chấp nhận và vượt qua những giới hạn của bản thân. Đây là một con người có khả năng điều khiển “Ý chí quyền lực” để không ngừng phát triển và tạo ra giá trị cho thế giới.
“Ý chí quyền lực” trong các tác phẩm của Nietzsche
Tái định nghĩa đạo đức: Nietzsche và tác phẩm “vượt lên thiện – ác”
“Vượt qua chuẩn mực đạo đức” (Bên kia thiện ác) là một cụm từ dễ gây hiểu nhầm nếu không được đặt đúng trong bối cảnh tư tưởng triết học của Friedrich Nietzsche. Ông không đơn giản kêu gọi con người phá bỏ mọi ranh giới đạo đức, mà khuyến khích chúng ta xét lại nguồn gốc, mục đích và động lực sâu xa của những hệ thống luân lý được coi là bất di bất dịch.
Theo Nietzsche trong “Vượt qua thiện và ác” (Beyond Good and Evil, 1886), đạo đức truyền thống – đặc biệt là đạo đức Kitô giáo – không phải là biểu hiện của chân lý tuyệt đối, mà là kết quả của những lực lượng xã hội, chính trị và tâm lý phức tạp. Nietzsche gọi đây là sự đạo đức hóa của yếu đuối, khi con người yếu thế dựng lên các giá trị đạo đức nhằm làm chậm lại hoặc kìm hãm bản năng sáng tạo, bản năng thống trị và khát vọng vươn lên của người mạnh.
“Những gì con người gọi là thiện có thể chỉ là những điểm yếu được hợp lý hóa” – Nietzsche, Vượt qua thiện và ác, §260
Nietzsche phân biệt rõ ràng giữa hai hệ luân lý:
- Đạo đức quý tộc (master morality): Xuất phát từ tầng lớp thống trị, tự xác định giá trị qua sức mạnh, độc lập, phẩm giá, trí tuệ.
- Đạo đức nô lệ (slave morality): Xuất hiện ở tầng lớp bị trị, đề cao đức hạnh như khiêm tốn, vị tha, ngoan ngoãn – nhưng thực chất là phản ứng tiêu cực nhằm chống lại người mạnh, thay vì tạo giá trị cho chính mình.
“Người quý tộc không cần sự đối lập để định nghĩa bản thân. Người nô lệ chỉ có thể cảm thấy ‘thiện’ khi người khác là ‘ác’.” – Nietzsche, Vượt qua thiện và ác, §260
Nietzsche cho rằng việc tiếp tục duy trì đạo đức truyền thống chính là cản trở sự tiến hóa của nhân loại. Chính vì thế, ông kêu gọi phải “vượt lên lưỡng phân thiện – ác” để tiến tới một hình mẫu mới – nơi con người sống theo bản năng sáng tạo, vượt thoát mọi giáo điều và tự xây dựng hệ giá trị mới. Đó là tiền đề của khái niệm Siêu nhân (Übermensch) – người vượt qua sự ràng buộc của luân lý phổ quát để sống thật với chính mình.
“Ai muốn làm nhà sáng tạo các giá trị, người đó trước tiên phải là kẻ phá hủy các chuẩn mực cũ.” – Nietzsche, Vượt qua thiện và ác, §212
Không phải ai cũng sẵn sàng hoặc có thể đạt đến trạng thái ấy. Đối với Nietzsche, chỉ những cá nhân vĩ đại, can đảm, và sở hữu “ý chí quyền lực” mạnh mẽ mới có thể vượt qua cái bóng của đạo đức nô lệ. Và họ không chống lại đạo đức – họ vượt lên nó, tái sinh các giá trị từ nội tâm độc lập và bản năng sống mãnh liệt.
Tư tưởng về “Siêu nhân” – Hình mẫu con người mới vượt lên khung đạo đức cũ
Trong “Vượt qua thiện và ác” và đặc biệt là tác phẩm “Zarathustra đã nói như thế” (Also sprach Zarathustra), Nietzsche xây dựng hình tượng Siêu nhân (Übermensch) – một cá nhân lý tưởng đại diện cho sự vươn lên khỏi những giá trị đạo đức lạc hậu và chủ nghĩa hư vô đang ngày càng lan rộng.
Siêu nhân không chỉ là người mạnh về thể chất hay trí tuệ, mà là người can đảm đối diện với sự sụp đổ của những chân lý tuyệt đối và từ đó tái tạo ý nghĩa cho đời sống theo một chuẩn mực cá nhân sâu sắc hơn.
“Con người là một sợi dây căng giữa con thú và Siêu nhân – một sợi dây bắc qua vực thẳm.” – Nietzsche, Zarathustra đã nói như thế
Nietzsche không bao giờ định nghĩa Siêu nhân một cách cụ thể. Ông để đó như một lý tưởng động, luôn hướng tới. Siêu nhân là người:
- Không còn phụ thuộc vào hệ đạo đức tôn giáo-truyền thống.
- Tự xây dựng hệ giá trị cá nhân thông qua trải nghiệm, sáng tạo, và khẳng định bản ngã.
- Sống với niềm tin sâu sắc vào bản năng sinh tồn, bản năng thống trị, và ý chí quyền lực.
Siêu nhân không sống để làm hài lòng xã hội hay các chuẩn mực chung, mà sống như một nghệ sĩ – tự nhào nặn chính mình qua từng hành động, từng suy nghĩ. Ở đây, Nietzsche đề cao sự “trung thực tàn nhẫn” với chính mình – một yếu tố quan trọng để không rơi vào ảo tưởng đạo đức hay chủ nghĩa vị tha giả tạo.
Ứng dụng của “Ý chí quyền lực” trong xã hội hiện đại
Trong chính trị và quyền lực
Trong bối cảnh chính trị, Ý chí quyền lực có thể được hiểu là khả năng một nhà lãnh đạo hoặc một quốc gia thể hiện sức mạnh của mình qua những quyết định và hành động. Tuy nhiên, Nietzsche không đồng ý với việc sử dụng Ý chí quyền lực để đàn áp và thống trị người khác.
Một trong những ứng dụng quan trọng nhất của Ý chí quyền lực trong chính trị là việc mỗi cá nhân hoặc quốc gia phải tìm cách duy trì và phát triển sức mạnh của mình mà không cần phải áp đặt nó lên người khác. Đó là sự tự chủ và độc lập trong quyết định và hành động.
Trong nghệ thuật và sáng tạo
“Ý chí quyền lực” cũng có thể thấy rõ trong lĩnh vực nghệ thuật và sáng tạo. Nghệ sĩ, nhà văn, hoặc nhà khoa học sử dụng Ý chí quyền lực để khám phá thế giới và tạo ra những giá trị mới. Họ không bị ràng buộc bởi những chuẩn mực hoặc quy tắc của xã hội, mà thay vào đó, họ sống theo đam mê và sáng tạo vô hạn của mình.
G-Dragon, một nghệ sĩ Idol Kpop gần đây đã vừa tung một album âm nhạc mang tên “Übermensch”. Album cũng chính là một lời khích lệ cổ vũ con người có thể vượt qua chính mình để trở thành một “Siêu nhân” của chính cuộc đời mình.
Trong đời sống cá nhân
Trong xã hội hiện đại, tư tưởng “Ý chí quyền lực” của Nietzsche không còn đơn thuần là khát vọng chiếm đoạt hay thống trị. Nó được hiểu sâu sắc hơn là khả năng vươn lên không ngừng, sáng tạo bản thân mới và dám chịu trách nhiệm hoàn toàn cho sự tồn tại của mình.
Ví dụ như những người khởi nghiệp sáng tạo (entrepreneurs) dám bứt phá khỏi khuôn mẫu cũ, xây dựng giá trị mới từ con số 0, chính là hiện thân của Ý chí quyền lực.
Các nghệ sĩ, nhà khoa học, nhà đổi mới vĩ đại – những người dám bước ra khỏi lối mòn, đối diện sự cô đơn của kẻ tiên phong – cũng là những người “vượt qua chuẩn mực cũ” như Nietzsche mong muốn.
“Con người là một sợi dây căng giữa con vật và Siêu nhân – một sợi dây căng trên vực thẳm.” – Zarathustra đã nói như thế
Với mỗi cá nhân, Ý chí quyền lực là nguồn động lực để họ không ngừng hoàn thiện bản thân. Bằng cách vượt qua những thách thức trong cuộc sống, mỗi người có thể tự do sống theo cách của riêng mình và không bị chi phối bởi các yếu tố bên ngoài.
Thông điệp của ông là mỗi cá nhân cần tự mình trở thành một bản thể cao hơn thông qua nỗ lực sáng tạo liên tục, chứ không trông chờ sự cứu rỗi từ thần thánh hay từ xã hội. Trong bối cảnh thế giới số hiện nay, tư tưởng này khuyến khích sự đổi mới cá nhân liên tục để thích ứng với tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ và kinh tế toàn cầu.
Những hiểu lầm về triết học Nietzsche và tranh cãi xung quanh “Ý chí quyền lực”
“Ý chí quyền lực” đôi khi bị hiểu nhầm là sự khao khát bạo lực và thống trị. Tuy nhiên, Nietzsche không hề khuyến khích sự áp đặt quyền lực lên người khác. Ngược lại, ông nhấn mạnh rằng Ý chí quyền lực là một yếu tố cần thiết để con người phát triển và tự hoàn thiện bản thân.
Trong lịch sử, khái niệm này bị lạm dụng và hiểu sai, đặc biệt trong thời kỳ chế độ Nazi, khi những người theo chủ nghĩa quốc xã đã cố tình liên kết Ý chí quyền lực với quyền lực chính trị để biện minh cho những hành động bạo lực của mình. Đây là một sự xuyên tạc và sai lệch lớn so với ý nghĩa thực sự của khái niệm này trong triết lý Nietzsche.
Kết luận
Ý chí quyền lực không chỉ là khái niệm triết học mà còn là nguồn động lực mạnh mẽ giúp con người vượt qua khó khăn và đạt được mục tiêu cá nhân. Nietzsche đã chỉ ra rằng, để đạt được sự tự do và hoàn thiện bản thân, mỗi người cần phải phát huy Ý chí quyền lực để tạo ra giá trị và thay đổi thế giới xung quanh.
Dù cho có nhiều hiểu lầm và tranh cãi về khái niệm này, Ý chí quyền lực vẫn luôn là một yếu tố quan trọng trong việc định hình tư tưởng và hành động của con người, đặc biệt là trong một xã hội ngày nay, nơi mà sự phát triển cá nhân và tự do luôn là yếu tố tiên quyết.
